طول كبرى و حلقه طول صغرى كه اولى در محدّب منطقه و دومى در مقعّر منطقه سوار مىشود . آنگاه حلقهء نصف النهار كه قطر مقعّر آن مساوى با قطر محدّب حلقه طول كبرى مىباشد و حلقة الارض قطرى دارد كه قطر محدّب آن به اندازهء قطر مقعّر حلقهء طول صغرى است و اين آلت را بر روى چهارپايه ( كرسى ) مىگذارند . 5 . ذات السمت و الارتفاع : نيم‌حلقه‌اى است كه قطر آن سطحى از سطح‌هاى متوازىالسطوح مىباشد و با آن سمت و ارتفاع آن تعيين مىگردد و رصدشناسان مسلمان آن را اختراع كرده‌اند . 6 . ذات الشبتين : سه مسطره بر روى يك چهارپايه است كه بدان وسيله ارتفاع تعيين مىشود . 7 . ذات الجيب : دو مسطره منظمى است كه دو شعبه دارد : 8 . المشتبهة بالمناطق : آلتى است داراى سه مسطره و با آن بعد ستارگان تعيين مىشود . 9 . اسطرلاب : بر چندين نوع است و اسامى مختلف دارد : تامّ ، مسطّح ، طومارى ، هلالى ، زورقى ، عقربى ، آسى ، قوسى ، جنوبى ، شمالى ، مبطّخ ، سرطق ، حق القمر ، مغنى ، جامعه ، عصا موسى . به‌علاوه بسيارى از آلات رصد كه به تناسب شكل‌هايشان مربّع ، مستطيل و غيره ناميده مىشوند و شمارهء آن از حد افزون است ( براى اطلاع جامع و دقيق اصطلاحات رصد و آلات آن به كتاب ابجد العلوم مراجعه شود ) . رصدخانه در اسلام همين‌كه مأمون به ترجمه و انتقال علوم پيشينيان به زبان عربى فرمان داد و دانشمندان از كتاب مجسطى بطلميوس آگهى يافتند و از آلات رصد مطلع شدند